Założenia programu.
Priorytetowym celem Programu OLiOC jest zbudowanie systemu ochrony ludności i obrony cywilnej działającego podczas wystąpienia zagrożeń, katastrof, czy innych form zagrożenia, bez względu na stan funkcjonowania państwa.
Nowa ustawa o ochronie ludności i obronie cywilnej tworzy ramy systemu, który ma działać w logice „organy-podmioty-zasoby”, spinać się z pozostałymi podsystemami operacyjnymi i dostarczać realnych zdolności do działania. Poniżej przedstawione zostały wybrane, kluczowe założenia systemu OL i OC:
1. Diagnoza stanu rzeczy - Ustawa o OLiOC weszła w życie 1.01.2025 r., zmieniając kilkadziesiąt ustaw i zapowiadając pakiet rozporządzeń oraz Program OLiOC na lata 2025–2026. Posiadając solidną podstawę prawną, ze względu na wysoką intensywność wdrożeń wstępnie działania wymagać będą priorytetyzacji zadań i sekwencjonowania.
2. Wieloobszarowe podstawy prawne - OLiOC opiera się nie tylko na ustawie o OLiOC a wchodzi w interakcję z zarządzaniem kryzysowym, ochroną przeciwpożarową, PRM, działaniami antyterrorystycznymi, cyberbezpieczeństwem i reżimami stanów nadzwyczajnych.
3. OLiOC to element większej koncepcji - System ochrony ludności nie działa w próżni a musi synchronizować się z innymi systemami operacyjnymi bezpieczeństwa narodowego, energetycznego, zdrowotnego, porządku publicznego i obronnego. Na poziomie organów i podmiotów wprowadzić należy stałe „punkty styku” z RCB, służbami, administracją rządową, samorządową i operatorami infrastruktury krytycznej (w wymiarze lokalnym również),
4. System ochrony ludności — to system złożony z organów, podmiotów i zasobów ukierunkowany na ochronę życia i zdrowia ludzi, mienia (w tym zwierząt), infrastruktury niezbędnej do zaspokojenia potrzeb bytowych, dóbr kultury i środowiska.
5. Organy ochrony ludności - Terytorialnymi organami są: wójt/burmistrz/ prezydent, starosta, wojewoda oraz minister właściwy do spraw wewnętrznych. Pozostałe organy to m.in. marszałek województwa i ministrowie resortowi.
6. Podmioty ochrony ludności - To adresaci zadań operacyjnych (publiczni i niepubliczni), których uczestnictwo w systemie sankcjonowane jest umową, decyzją lub porozumieniem.
7. Zasoby ochrony ludności (i 3 dni zdolności) - Zasoby to personel + wyposażenie/sprzęt/technologie. JST mają zapewnić co najmniej 3 dni zdolności do kluczowych zadań (woda/żywność, leki i pomoc, wsparcie ratownicze, ostrzeganie, porządek publiczny, łączność, obiekty zbiorowej ochrony).
8. Obrona cywilna – OC to wykonywanie zadań ochronnych w czasie stanu wojennego i w czasie wojny. Przejście ze stanu OL do stanu OC nastąpi po decyzji Szefa OC.
9. Zakres OL/OC a narastanie kryzysu do czasu wojny - Zakres i tryb działania rośnie wraz z eskalacją (pokój → kryzys → wojna), z uwzględnieniem stanów gotowości obronnej państwa (od marca 2025 zdefiniowane zostały tylko dwa stany gotowości: stan stałej gotowości obronnej państwa i stan pełnej gotowości obronnej państwa).
10. Planowanie w OLiOC - Nie tworzy się „osobnych planów OLiOC” – wymagane dodatkowe dokumenty stanowią załączniki funkcjonalne do planów zarządzania kryzysowego (np. plany ewakuacji, wykazy ujęć wody/źródeł energii, lokalizacje magazynów).
11. Ocena ryzyka w OLiOC - To proces identyfikacji zagrożeń, podatności i oceny skutków dla ludności, prowadzony w celu przygotowania adekwatnych zdolności organów.
12. System edukacji i szkoleń - Ujednolicony system obejmuje wszystkie poziomy od ministrów po ludność, finansowany z Programu OLiOC; przewidziane są reżimy i wymagania dla wykonawców szkoleń oraz obowiązek organizacji ćwiczeń przez organy,
13. Wykrywanie zagrożeń i powiadamianie/ostrzeganie/alarmowanie - Ustawa powołuje system wykrywania zagrożeń oraz system powiadamiania, ostrzegania i alarmowania. Akt wykonawczy do ustawy określa natomiast rodzaj alarmów i tryb przekazywania komunikatów.
14. Ewakuacja ludności - Wymaga przygotowania planów (krajowy, wojewódzkie) oraz przygotowania wkładów przez gminy i powiaty jako załączników funkcjonalnych do planów Zarządzania Kryzysowego.
15. Ochrona dóbr kultury na wypadek wojny - System przewiduje utworzenie krajowego planu ochrony dóbr kultury oraz planów/instrukcji dla instytucji (muzea, biblioteki, archiwa, zabytki),
16. Obiekty Zbiorowej Ochrony - Obiekty zapewniają ochronę m.in. przed klęskami żywiołowymi, zdarzeniami o charakterze terrorystycznym i działaniami wojennymi; wymagania obejmują różne standardy budowli i wyposażenia oraz kategorie ochrony.
17. Finansowanie - minimum 0,3% PKB - Co roku zaplanowano środki nie niższe niż 0,3% PKB na zadania OLiOC: zasoby, sprzęt (w tym teleinformatyczny), magazyny, infrastrukturę, szkolenia i edukację.
