8 maja 2020, 13:02

75. rocznica zakończenia II wojny światowej w Europie

Dziś, w dniu 75. rocznicy podpisania kapitulacji Niemiec podczas II wojny światowej, delegacja w składzie Janusz Cecuła, wicestarosta sanocki, Tomasz Matuszewski, burmistrz Sanoka oraz wiceburmistrz Artur Konrad, złożyli wiązankę kwiatów pod pomnikiem Synom Ziemi Sanockiej z napisem „W hołdzie Polskim Żołnierzom II wojny Światowej - Rodacy”.

Przegrani Zwycięzcy

Wojna rozpoczęła się 1 września 1939 r., atakiem Niemiec i Słowacji na Polskę. Zakończyła się 8 maja 1945 r. w Europie i 2 września 1945 r. w Azji. Niekwestionowanymi przegranymi tej wojny były Niemcy i Japonia (kapitulacja 2.09.1945 r.), ale czy tylko?

Niestety, jeśli wśród przegranych nie znalazła się również Polska, to na pewno nie było jej wśród wygranych. Przystępując 1 września 1939 r. do wojny obronnej, głównym celem było ocalenie niepodległości, integralności terytorialnej, życia i mienia obywateli.

Żaden z tych celów nie został osiągnięty. Wyjątkowy paradoks. Polskie wojska były obecne na wschodnim (1 i 2 Armia LWP), zachodnim (I Korpus Amii Polskiej) i południowym (II Korpus Armii Polskiej) froncie Europy. Walczyły najdłużej ze wszystkich wojsk alianckich od 1 września 1939 r. To w obronie Polski rozpoczęła się wojna, która została później nazwana II wojną światową. Ówcześni sojusznicy Polski: Francja i Wielka Brytania deklarowali obronę jej niepodległości.

Polska była pierwszym krajem, który miał odwagę stawić czoła rosnącym terytorialnym żądaniom Niemiec. Po anschlussi’e Austrii w 1938 r. i kapitulacji Czechosłowacji, staliśmy się obiektem kolejnych agresywnych żądań Hitlera. Oczywiście Wielka Brytania, bez mrugnięcia oka, poświęciłaby Polskę za „święty spokój”, ale nawet ona zreflektowała się po konferencji monachijskiej, że aspiracje III Rzeszy nie kończą się na odzyskaniu ziem Cesarstwa Wilhelma II, ale sięgają dalej - przynajmniej panowaniem nad kontynentalną Europą. Gdy Hitler 1 września 1939 r. uderzył na Polskę, a nie na Francję, w Paryżu, a szczególnie w Londynie, odetchnięto z ulgą.

Co prawda, 3 września wypowiedziano wojnę Niemcom, ale już 12 września zdecydowano, że nie zostanie udzielona Polsce żadna pomoc. Data napaści ZSRR na nasz kraj też nie była przypadkowa. Była ona wynikiem bezczynności Francji i Wielkiej Brytanii, które wypełniając traktat sojuszniczy z Polską, musiały do 17 września uderzyć na Niemcy. Gdy tego nie uczyniły, Stalin zaatakował.

Przez całą wojnę, Polska poważnie traktując zobowiązania sojusznicze, pozostawała wierna swoim sojusznikom: Francji i Wielkiej Brytanii, a po kapitulacji Francji, tylko tej drugiej. Sama w tej wojnie została zdradzona nie raz. 12 września 1939 r., gdy zdecydowano o niepodejmowaniu działań militarnych wobec Niemiec w sprawie zbrodni katyńskiej, w Teheranie i Jałcie. Postawa Wielkiej Brytanii, czy później USA, była sprzeczna nie tylko z treścią polsko-brytyjskiego sojuszu, ale również z celami i zasadami prowadzenia wojny określonymi w Karcie Atlantyckiej.

Bilans dla naszego kraju był tragiczny i przedstawiał się następująco:

1939 r.

1945 r.

Terytorium

387 000 km²

312 000 km2

ludność

34,85 miliona

23,930 mln

Starty wojenne:

Terytorialne – 179 000 km2 na rzecz ZSRR i 862 km2 – Czechosłowacji, równocześnie uzyskano 101 000 km2 kosztem Niemiec. Wbrew propagandzie nie były to obszary uprzemysłowione, bowiem planowy rabunek dokonany przez Armię Czerwoną, skutecznie ogołocił ten obszar z urządzeń i maszyn. Co więcej, Polska z tych obszarów po 1945 r. płaciła ZSRR reperacje wojenne.

Ludzi zabitych i zamordowanych było 6 028 mln, w tym obywateli polskich narodowości żydowskiej - ok 2,9 mln. Jeśli do tej liczby dodamy pozostających na emigracji w ZSRR po zmianie granic, wywiezionych w ramach zsyłek, to i tak różnica pomiędzy liczbą ludności w 1939 r i 1945 r. jest o około 1-2 mln większa. Te osoby gdzieś „zapodziały” się w statystykach. Procentowo Polska straciła największą liczbę ludności spośród wszystkich uczestników konfliktu. Wynik ten jeszcze wygląda bardziej szokująco w dokumencie opracowanym i wydanym w styczniu 1947 r. przez Biuro Odszkodowań Wojennych przy Prezydium Rady Ministrów Rzeczypospolitej Polskiej pn. „Sprawozdania w przedmiocie strat i szkód wojennych Polski w latach 1939–1945”.

Zestawienie porównawcze strat w ludziach w poszczególnych krajach
biorących udział w wojnie.*)

Kraj

Straty w zabitych i zamordowanych

ogółem w tys.

na 1 000 mieszk.

Unia Płd. Afryki

6

0,6

USA

187

1,4

Indie

759

2

Australia

12

2

Norwegia

8,6

3

Kanada

41

3,4

Nowa Zelandia

10

6

Belgia

59

7

Anglia ...

368

8

Francja ...

653

15

Czechosłowacja

250

15

Luksemburg

5

17

Holandia

200

22

Albania

28

24

Związek Radziecki

7.000

40

Grecja

558

70

Jugosławia

1.706

108

Polska

6.028

220

*Dane oparte na materiałach przedstawionych Konferencji Reparacyjnej w Paryżu. Dane dotyczące Związku Radzieckiego oparte na sprawozdaniu zawartym w czasopiśmie „Gospodarka światowa i polityka światowa”. Nr 10–11, październik-listopad 1946 r.

Straty materialne:

Straty materialne Polski szacuje się na 258 432 mln złotych (wg wartości złotego w dn. 01.09.1939 r., czyli 5,31 zł za 1 USD.), w tym: zniszczenie kapitału rzeczowego, zabrana produkcja i usługi w okresie okupacji, koszty związane z usunięciem niektórych rodzajów zniszczeń nie uwzględnionych w stratach rzeczowych, utracona produkcja w okresie powojennym wskutek zniszczenia kapitału, utracone nadwyżki produkcyjne osób uśmierconych i dotkniętych kalectwem, utracona produkcja wskutek obniżenia wydajności pracy ludzkiej i rentowności kapitału w okresie powojennym. Suma ta nie obejmuje wydatków wojennych na polskie formacje wojskowe, pokrywanych przez sojuszników oraz wszelkiego rodzaju pretensji finansowych Państwa Polskiego i obywateli polskich z tytułu przerwania stosunków handlowych i gospodarczych wskutek wojny. Podana suma strat jest obliczona wg wartości złotego w dn. 01.09.1939 r.

8 maja 1945 r. nie istniał rząd polski, powszechnie uznawany przez Aliantów. Paradoks jest tym większy, że w San Francisco 25 kwietniu 1945 r. odbyła się konferencja założycielska Organizacji Narodów Zjednoczonych, której praprzyczyną była obrona niepodległości Polski, a w której Polska oficjalnie uczestniczyć nie mogła. 8 maja 1945 r. reprezentacje polityczne Polski to:

- Konstytucyjnie, legalnie działający Rząd Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie, uznawany m.in. przez Wielką Brytanię i Stany Zjednoczone (tylko do 5 lipca 1945 r.), którego wicepremier Jan Stanisław Jankowski „Sobol” siedział wówczas w sowieckim więzieniu, a były premier tego rządu, Stanisław Mikołajczyk, prowadził w tym czasie negocjacje z ZSRR.

- Rząd Tymczasowy Rzeczypospolitej Polskiej powołany formalnie przez KRN, faktycznie decyzją polityczną Józefa Stalina 31 grudnia 1944 r. Akceptujący specjalnym nadzór ze strony władz radzieckich, został w osobie gen. NKWD Iwana Sierowa, początkowo nieoficjalnie, później (6 marca 1945) mianowanego doradcą NKWD przy Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego. Współpracujący przy likwidacji żołnierzy Armii Krajowej, czego najdobitniejszym symbolem był proces szesnastu.

Bilans polityczny, gospodarczy i społeczny wojny był dla Polski tragiczny. Nie udało się nam zrealizować żadnych z celów wojny obronnej z 1939 r. Jednak przetrwaliśmy jako naród, udało się nam zachować państwowość, choć nie niepodległość. Dzięki niezłomności pokolenia II wojny światowej i kolejnych pokoleń dziś mamy wolną Polskę. Dlatego pytanie o to czy II wojnę światową przegraliśmy, czy wygraliśmy, pozostaje otwarte.

© 2012 Starostwo Powiatowe w Sanoku
Projekt i wykonanie: INVENTOR Multimedia (mMyCity)
Starostwo Powiatowe w Sanoku
ul. Rynek 1, 38-500 Sanok, tel.: 13 46 52 900, fax: 13 46 52 988